
Kính thưa quý anh chị,
Hai bài trước Đức Dương nói về chuyện chọn người thuê. Bài này nói chuyện xảy ra sau khi đã cho thuê rồi — tức là phần dài nhất của mối quan hệ này, và cũng là phần sinh ra gần hết các vụ tranh chấp.
Điều Đức Dương muốn nói ngay từ đầu: phần lớn tranh chấp chủ nhà — người thuê không bắt đầu từ chuyện lớn. Nó bắt đầu từ một cái máy nước nóng hỏng không ai sửa, một lần chủ nhà mở cửa vào lúc người thuê không có nhà, một tờ giấy báo tăng tiền thuê gửi trễ.
Chuyện nhỏ, nhưng để lâu thì thành chuyện lớn. Mà ra tới tòa thì cả hai bên đều thua — mất tiền, mất thời gian, mất luôn cái quan hệ lẽ ra rất dễ giữ.
Vậy thì giải pháp là gì? Chúng ta biết trước sáu chuyện hay gây tranh chấp nhất, và biết luật đứng ở đâu trong từng chuyện. Biết rồi thì xử lý được từ lúc nó còn nhỏ.
Chuyện thứ nhất — sửa chữa: ai trả, và trong bao lâu
Đây là chuyện gây tranh chấp nhiều nhất.
Luật California có một nguyên tắc gọi là điều kiện ở được — nhà cho thuê phải bảo đảm những thứ cơ bản: nước, nước nóng, hệ thống điện an toàn, sưởi, mái không dột, cửa và khóa hoạt động, không có chuột gián tràn lan.
Những thứ đó là trách nhiệm của chủ nhà, không thương lượng được. Người thuê không thể ký hợp đồng từ bỏ quyền này, và nếu hợp đồng có điều khoản như vậy thì điều khoản đó không có giá trị.
Còn những hỏng hóc do người thuê gây ra thì người thuê chịu. Con làm bể cửa kính, đổ dầu mỡ nghẹt ống — mấy chuyện đó khác hẳn.
Ranh giới thường mờ ở khoảng giữa: máy lạnh cũ hết tuổi thọ, sàn gỗ trầy sau ba năm ở. Nguyên tắc chung là hao mòn theo thời gian thì chủ nhà chịu, còn hư hỏng do dùng ẩu thì người thuê chịu.
Cách xử lý cho êm: yêu cầu người thuê báo hỏng hóc bằng tin nhắn hoặc email chứ đừng gọi điện suông, và chủ nhà cũng trả lời bằng văn bản. Không phải để làm khó nhau, mà để sau này không ai phải nhớ lại xem đã nói gì.
Chuyện thứ hai — khi nào chủ nhà được vào nhà
Chỗ này nhiều chủ nhà người mình vấp, vì trong đầu vẫn nghĩ "nhà của tôi mà".
Xin thưa quý anh chị, khi đã cho thuê thì người thuê có quyền yên ổn sử dụng căn nhà. Chủ nhà muốn vào phải có lý do hợp lệ và phải báo trước bằng văn bản, thường là 24 giờ, và vào trong giờ hành chính bình thường.
Lý do hợp lệ gồm: sửa chữa, kiểm tra cần thiết, dẫn người mua hoặc người thuê tương lai đi xem, hoặc trường hợp khẩn cấp như vỡ ống nước, cháy.
Ghé ngang qua xem chừng, hay tự mở cửa lúc người thuê đi vắng — cái đó không phải lý do hợp lệ, và nó là một trong những chuyện làm người thuê tổn thương nhất.
Đức Dương nói thật lòng: chuyện này ít khi ra tòa, nhưng nó phá mối quan hệ nhanh nhất. Một người thuê cảm thấy không được tôn trọng sẽ dọn đi ngay khi hết hạn, dù mọi thứ khác đều ổn.
Chuyện thứ ba — tăng tiền thuê bao nhiêu và báo trước mấy ngày
California có luật giới hạn mức tăng tiền thuê áp dụng cho phần lớn nhà cho thuê, và mức trần được tính theo một công thức gắn với chỉ số giá tiêu dùng của vùng, có mức tối đa.
Ngoài mức tăng, còn có quy định về thời gian báo trước: tăng ít thì báo trước ngắn hơn, tăng nhiều thì phải báo trước dài hơn.
Đức Dương không ghi con số cụ thể ở đây, vì mức trần thay đổi theo từng năm và từng vùng, mà một số thành phố ở California còn có luật riêng chặt hơn luật tiểu bang. Anh chị ở thành phố nào thì phải xem luật của thành phố đó.
Điều quan trọng hơn con số: báo bằng văn bản, đúng thời hạn, và nói rõ mức mới áp dụng từ ngày nào. Một tờ thông báo đúng thủ tục tránh được rất nhiều rắc rối, kể cả khi người thuê không vui.
Và một lời khuyên ngoài luật: nếu anh chị có một người thuê tốt — trả đúng hạn, giữ nhà cẩn thận, ở đã vài năm — thì hãy cân nhắc tăng nhẹ hơn mức tối đa được phép. Nghe có vẻ thiệt, nhưng tìm người thuê mới tốn tiền hơn phần chênh lệch đó nhiều.
Chuyện thứ tư — tiền cọc
Tiền cọc là chuyện gây kiện nhiều nhất khi kết thúc hợp đồng.
Ba điều cần nắm:
Mức cọc được phép thu có giới hạn. California đã siết quy định này, và mức trần khác nhau tùy chủ nhà là cá nhân sở hữu ít căn hay là công ty. Anh chị nên kiểm tra mức áp dụng cho trường hợp của mình trước khi thu.
Tiền cọc không phải tiền của chủ nhà. Nó là tiền của người thuê mà chủ nhà giữ. Chỉ được trừ vào những khoản luật cho phép — tiền thuê còn thiếu, hư hỏng vượt quá hao mòn thông thường, chi phí dọn dẹp để trả nhà về tình trạng lúc nhận.
Phải hoàn trả trong thời hạn luật định sau khi người thuê dọn đi, kèm bảng kê rõ trừ khoản nào, bao nhiêu, và hóa đơn chứng minh nếu số tiền vượt một mức nhất định.
Cách tránh tranh chấp hiệu quả nhất mà lại đơn giản nhất: chụp ảnh toàn bộ căn nhà lúc bàn giao, cả lúc vào lẫn lúc ra, có ngày tháng. Hai bên cùng giữ một bộ. Bộ ảnh đó giải quyết được chín phần mười các cuộc cãi vã về tiền cọc.
Chuyện thứ năm — nghĩa vụ công bố
Có một câu hỏi mà chủ nhà hay hỏi Đức Dương và thường ngại: nếu có người từng mất trong căn nhà, mình có phải nói không?
Câu trả lời theo luật California: trong vòng ba năm kể từ ngày xảy ra thì phải công bố cho người thuê hoặc người mua tiếp theo. Sau ba năm thì không bắt buộc chủ động nói — nhưng nếu người ta hỏi thẳng thì phải trả lời thật.
Đức Dương hiểu vì sao chủ nhà ngại. Sợ nói ra thì mất khách, sợ tạo ấn tượng xấu cho căn nhà.
Nhưng nghĩ cho kỹ thì giấu là lựa chọn tệ hơn. Hàng xóm biết, người trong khu biết. Người thuê dọn vào rồi nghe được từ người khác — lúc đó không chỉ là chuyện căn nhà nữa, mà là chuyện anh chị đã giấu họ. Và nếu chuyện đó thành vụ kiện thì việc cố tình không công bố là điểm bất lợi rất nặng.
Nói thật ngay từ đầu thì mất một số người. Giấu rồi bị phát hiện thì mất tất cả.
Ngoài chuyện này còn nhiều nghĩa vụ công bố khác — sơn chì với nhà xây trước năm 1978, vùng ngập lụt, vùng cháy rừng. Anh chị nên hỏi cho đủ chứ đừng đoán.
Chuyện thứ sáu — người thuê khiếu nại, và cái bẫy trả đũa
Đây là chỗ chủ nhà dễ mất tiền nhất mà lại tưởng mình đang xử lý bình thường.
Tình huống quen thuộc: người thuê báo nhà hỏng, chủ nhà chưa sửa, người thuê khiếu nại lên cơ quan quản lý hoặc dọa kiện. Chủ nhà bực, nghĩ thôi hết hạn không gia hạn nữa, tìm người khác cho nhẹ đầu.
Xin thưa quý anh chị, luật California có quy định riêng về trả đũa. Nếu chủ nhà tăng tiền thuê, giảm dịch vụ, hoặc tìm cách chấm dứt hợp đồng trong một khoảng thời gian sau khi người thuê thực hiện quyền của họ, thì luật giả định đó là trả đũa — và chủ nhà phải chứng minh ngược lại.
Chứng minh ngược lại rất khó. Nên đây là chỗ mà phản ứng theo cảm xúc trả giá đắt nhất.
Vậy thì giải pháp là gì? Chúng ta ngồi lại đối thoại một cách công bằng. Nghe cho hết vấn đề, cái nào thuộc trách nhiệm mình thì sửa, cái nào không thuộc thì nói rõ vì sao. Trao đổi bằng tin nhắn hoặc email để hai bên đều có ghi nhận.
Nếu thật sự cần chấm dứt hợp đồng vì lý do chính đáng, thì đợi cho việc đó tách hẳn khỏi vụ khiếu nại về thời gian, và có hồ sơ rõ ràng cho lý do của mình.
Khi đã tranh chấp rồi thì làm gì
Bốn bước, theo thứ tự:
- Nói chuyện trực tiếp trước. Nghe cả câu chuyện, đừng cắt ngang. Rất nhiều vụ dừng lại ở bước này.
- Ghi lại bằng văn bản. Sau khi nói chuyện, gửi một tin nhắn tóm tắt: mình hiểu vấn đề là gì, mình sẽ làm gì, khi nào xong.
- Nếu không xong thì nhờ người trung gian. California có dịch vụ hòa giải cho tranh chấp thuê nhà, nhiều nơi miễn phí hoặc chi phí thấp.
- Ra tòa là bước cuối. Với số tiền nhỏ thì có tòa tiểu hình, thủ tục gọn. Nhưng dù thắng cũng mất thời gian và mất quan hệ.
Nếu vụ việc dính tới đuổi nhà, tiền lớn, hoặc cáo buộc phân biệt đối xử, thì đừng tự làm — hỏi luật sư ngay từ đầu. Đây là chỗ Đức Dương nhường cho người có chuyên môn, và anh chị cũng nên vậy.
Điều Đức Dương muốn nói cuối cùng
Nhìn lại cả sáu chuyện trên, quý anh chị sẽ thấy một điểm chung: chuyện nào cũng phòng được bằng ba thói quen rất nhỏ.
Trao đổi bằng văn bản thay vì nói miệng. Chụp ảnh lúc bàn giao. Và phản hồi trong vòng vài ngày thay vì để đó.
Ba thói quen đó không tốn tiền, không tốn nhiều thời gian, mà chặn được gần hết những vụ ra tòa.
Còn cái lớn hơn thì thế này. Người thuê nhà của anh chị đang sống trong căn nhà đó — với họ đó là nhà, không phải một tài sản đầu tư. Đối xử với họ theo cách mình muốn người khác đối xử với cha mẹ mình, thì phần lớn tranh chấp không có cơ hội hình thành.
Hai bên cùng có lợi. Đó mới là cách làm bền nha quý anh chị.
🔗 Bài tổng của chủ đề này: Mua nhà cho thuê ở Mỹ: tính cashflow, vay đầu tư, refinance đúng lúc.
📘 Đọc thêm trong sách miễn phí "Mua Nhà Ở Mỹ Không Khó".

